Rzeka Fossá już w swojej nazwie zawiera obietnicę. Foss to po islandzku wodospad, a á to słowo oznaczające rzekę. Proste. Rzeka Fossá to rzeka wodospadów. Wędrując w górę zobaczycie co najmniej trzy piękne wodospady: Hjálparfoss, Gaijin i Haifoss. Przy szlaku znajdziecie także ruiny osady z czasów Wikingów oraz rekonstrukcję farmy i kościoła (nakręcono tu parę scen do serialu „Gra o tron”).

wodospad Haifoss i Granni, Islandia, Þjórsárdalur

Na ratunek wędrowcom – wodospad Hjalparfoss

Pieszych i konnych trawersów Islandii dokonywali już pierwsi osadnicy. Najtrudniejsze ale zazwyczaj najkrótsze szlaki prowadziły przez pustynny interior. Na wyżynach w centrum wyspy trudno było o dobre miejsce na postój, a już popas koni mało kiedy wchodził w grę. Z reguły po 3-4 dniach wędrowcy docierali do doliny Þjórsárdalur i nad wodospad Hjalparfoss. Tuż poniżej niego znajdowały się trawiaste pola, które niejeden raz uratowały zwierzęta od śmierci z głodu. Stąd też ten piękny wodospad nazywano „pomagającym, pomocnym”(1,2).

wodospad Hjalparfoss, Islandia, Þjórsárdalur

Hjalparfoss zanim spadnie z hukiem z półki rozgałęzia się opływając skałę po czym wpada do okrągłego basenu. Skały wokół to bazaltowe kolumny sprzed 4000 lat powyginane w różne strony. Takie same jak na czarnej plaży Reynisfjara koło Vik. Z dzikich zwierząt można w okolicy zobaczyć owce, ale czasem pojawiają się tu kaczki wzorzyste, tzw. kamieniuszki.

wodospad Hjalparfoss, Islandia, Þjórsárdalur

Fossa to także wędkarski raj. Poniżej wodospadu Hjalparfoss występują łososie, a powyżej, aż do wodospadu Haifoss wspaniałe pstrągi. Ale jest to cholernie droga zabawa. Na 2 km odcinku łososiowym w ciągu jednego dnia może znajdować się tylko dwóch wędkarzy. Muszą oni zapłacić w najwyższym sezonie za jednodniowe pozwolenie nawet 100000 ISK (ponad 3000 zł).

Wąwóz Gjáin i czerwona Rauðá

Wąski i krótki wąwóz Gjain zbiera wody „czerwonej rzeki” Rauðy, tak jak niegdyś zbierał płynącą tędy lawę. Brzegi kanionu, z których spływa wodospad Gjarfoss to także bazaltowe kolumny. Strugi wody wpadają tu do basenu w pseudokraterze (o pseudokraterach pisałam w tekście o Raudholar niedaleko Reykjaviku). Jedna ze skał na brzegu, po przeciwnej stronie niż wodospady wygląda jak troll kucający nas wielkim garem (pomiędzy trollem i garem jest okno, w które można wejść).

wąwóz Gjain, wodospad Gjarfoss, Islandia, Þjórsárdalur
wąwóz Gjain, trolla skała, Islandia, Þjórsárdalur

Gjain wygląda jak oaza na pustyni, bujną roślinność markuje tu gęsty arcydzięgiel, karłowate brzozy i mchy. W średniowieczu uważano, iż żucie korzenia arcydzięgla przyczyniało się do długowieczności. Może dlatego też dolina na początku islandzkiego osadnictwa była zasiedlona. Dopiero wybuch wulkanu Hekla przepędził Wikingów w bezpieczniejsze rejony wyspy. Ruiny wikińskiej osady znajdują się na brzegu kanionu.

To na dnie tego wąwozu Arya ćwiczy „wodny taniec” (styl szermierki z Braavos) w towarzystwie Ogara w serialu „Gra o Tron” (sezon 4 odcinek 5). Miejsce to łatwo zobaczycie z parkingu na brzegu kanionu.

wąwóz Gjain i jego wodospady, rzeka Rauda, Islandia, Þjórsárdalur

Stöng – długi dom z epoki Wikingów

Nie będę Was namawiać na zwiedzanie ruin tutejszego Stöngu, jeśli nie jesteście pasjonatami archeologii. Długi wikiński dom znajduje się po przeciwnej stronie kanionu Gjáin, przykryty nowoczesnym dachem. W środku można przyjrzeć się z bliska konstrukcji torfowej (używano długich na 1 metr i grubych na kilka centymetrów płatów torfu, układano je jeden na drugim). Wikingów usunął stąd wybuch wulkanu Hekla w w 1104 roku. Popioły wulkaniczne przysypały osady zachowując ich fundamenty do naszych czasów (generalnie domy torfowe szybko niszczały, trzeba było je odbudowywać mniej więcej co 20 lat).

Stong, ruiny domu wikingów, wąwóz Gjain, Þjórsárdalur

Rekonstrukcja wikińskiego długiego domu – Þjóðveldisbærinn Stöng

Rekonstrukcja wikińskiego domu Þjóðveldisbærinn Stöng , znacznie ciekawsza (oparta na archeologicznych odkryciach Stöngu nad Gjain) znajduje się niedaleko wodospadu Hjalparfoss (o którym pisałam powyżej). Z okazji obchodów 1100- lecia Islandii postanowiono wybudować replikę farmy z czasów sag w łatwiej dostępnym miejscu niż istniejące ruiny osady. Wnętrza urządzono tak, by łatwiej było sobie wyobrazić jak pierwsi Islandczycy żyli, czym się zajmowali i urządzać imprezy tematyczne.

domy torfowe, Þjóðveldisbærinn Stöng, Islandia
Þjóðveldisbærinn Stöng, Islandia

Obok stoi uroczy torfowy kościółek. Bardzo fotogeniczny, o trawiastym dachu i drzwiach wzorowanych na słynnych średniowiecznych drzwiach z Valthjofstadur we wschodniej Islandii (oryginał w Islandzkim Muzeum Narodowym w Reykjaviku). Pierwotnie kościółek wybudowano na wystawę w muzeum ale później przeniesiono go do tego muzeum na wolnym powietrzu. Na dodatek w 2000 roku, na 1000-lecie chrześcijaństwa na Islandii kościółek został konsekrowany przez biskupa. A to chyba oznacza, że można w nim brać śluby? Jest to tak urocze miejsce, że posłużyło za scenografię maskary urządzonej przez Dzikich w sezonie 4 odcinku 3 „Gry o tron”.

Þjóðveldisbærinn Stöng, kościółek torfowy, Islandia, Þjórsárdalur

Haifoss i Granni – dobrzy sąsiedzi

Wodospad Haifoss do 1900 roku mało kogo na Islandii interesował, bo nie miał nawet swojego imienia. Dopiero dr Helgi Pétursson oficjalnie nazwał go „Wysokim wodospadem”, czyli Haifossem i w końcu ten uroczy wodospad pojawił się w rankigach.

wodospady Haifoss i Granni, rzeka Fossa, Islandia, Þjórsárdalur

Haifoss ze swoimi 122 m wysokości długo uchodził za drugi najwyższy wodospad na wyspie. Ale jak już wiecie, bo czytaliście mój tekst o Glymurze, najwyższy wodospadem Islandii jest Myrdalsfoss, za nim Glymur, a trzecim Hengifoss (bo dzięki nowym pomiarom wymierzono mu 128 m)). Dlatego Haifoss póki co stoi tuż poza podium.

wodospad Haifoss, Þjórsárdalur, Islandia
wodospad Haifoss

A Granni? Ano rzeka Fossa tuż przez wpadnięciem w kanion rozdziela się na dwa strumienie. Odnoga 250 metrów w górę kanionu to jest właśnie wodospad Granni (3). Granni po islandzku oznacza sąsiada. Granni to sąsiad Haifossa.

wodospad Granni, Þjórsárdalur, Islandia
wodospad Granni

Nie śpijcie pod namiotem przy Haifossie!

Jedna z islandzkich legend opowiada o ogrzycy mieszkającej nad wodospadem Haifoss. Podobno pewnego razu grupa młodych chłopców rozbiła obóz niedaleko wodospadu. Jeden z nich tak się nudził, że zaczął rzucać kamieniami do kanionu. Zdenerwowało to ogrzycę, która właśnie łowiła pstrągi. Odnalazła obozowisko chłopaków w nocy i zaczęła wyciągać chłopaka za nogę z namiotu. Całe szczęście koledzy dobrze go trzymali za ramiona i babsko w końcu się zmęczyło i odeszło. Ale chłopak nie mógł chodzić przez cały następny miesiąc. O czym jest ta legenda? Nie ingeruj w islandzką przyrodę, zostaw kamienie tam gdzie leżą. I zachowuj ciszę! Swoją drogą uważam, że wymyślili ją islandzcy wędkarze. (4)

Trekking między wodospadami – od Hjalarfossa do wodospadu Haifoss

Do wodospadu Hjalparfoss i zrekonstruowanego Stongu można dojechać zwykłym samochodem, bo prowadzi do niego asfaltowa droga. Do pozostałych dwóch potrzebny będzie samochód 4×4, bo droga jest szutrowa i dosyć dziurawa. Jeśli macie więcej czasu polecam wędrówkę w górę rzeki Fossa, od Hjalparfossa przez Gjain do Haifossa. To koło 20 km łatwej trasy (pomiędzy Hjalparfossem a wąwozem Gjain idzie się szutrową drogą). Od Gjain po Haifoss prowadzi zwykły oznakowany krótkimi palikami wzbitymi w ziemię z kolorową końcówką szlak o długości około 8 km. Najładniejsza jest końcówka szlaku – można od razu wejść do kanionu i zobaczyć wodospady od dołu, a później wspiąć się na górę do punktów widokowych i do parkingu. Przeszłam całą trasę, a potem wróciłam autostopem do punktu wyjścia przy Hjalparfossie (turystów latem po drodze nie brakuje).

Þjórsárdalur, Islandia

Szlak w górę rzeki Fossa – mapa i atrakcje

Bibliografia

(1)http://www.thjorsarstofa.is/ahugaverdir_stadir/hjalparfoss/ (2)http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=4354484 (3)Einar Gudmann, Gyda Henningsdottir, Photographing Iceland. A photo guide to 100 locations, Reykjavik 2019
(4)https://www.iamreykjavik.com/haifoss-waterfall

Pytania, interpelacje, postulaty, sprostowania – piszcie śmiało w komentarzach 😉