Tym razem miałam jeden cały dzień na Wrocław, wyznaczony ramami porannego przyjazdu Polskim Busem i wieczornym spektaklem Teatru Pieśni Kozła. Cóż więc pośrodku? Na ten raz wybrałam trzy rzeczy: Stary Cmentarz żydowski, Panoramę Racławicką (tak, w szkole stety/niestety tu nie byliśmy bo od wschodniej granicy Polski do Wrocławia na wycieczki się nie jeździło) no i Wrocław secesyjny, ale po kolei.
Na pierwszy ogień poszedł Cmentarz, szczególnie że znajduje się blisko Dworca Autobusowego (i kolejowego), na południe od niego, jakieś 20 minut na piechotę. Adres: ul. Ślężna 37-39. Bilet wstępu: 10zł. I bardzo ładna pieczątka ozdobna:

Cmentarz ten stanowi obecnie Muzeum Sztuki Cmentarnej (oddział Muzeum Miejskiego we Wrocławiu).

Nekropolia powstała w 1856 roku, kiedy to Gmina Żydowska kupiła tereny w ówczesnej wsi Gabitz, ponieważ dotychczasowy cmentarz przy ul. Gwarnej był już przepełniony. Jeszcze w tym samym roku dokonano tu pierwszego pochówku. W drugiej połowie XIX wieku wszedł w skład  kompleksu 13 nieistniejących już dziś cmentarzy. W 1912 roku postawiono tu nową kaplicę przedpogrzebową i budynek administracyjny, niestety obydwa rozebrano w latach 70-tych XX wieku. Ostatni pochówek odbył się tu w 1942 roku. W 1975 roku wpisano ten teren do rejestru zabytków, w 1988 udostępniono ją do zwiedzania jako muzeum Architektury Cmentarnej, od 1991 jest to Muzeum Sztuki Cmentarnej. Obszar cmentarza to około 4, 6 ha, na który
znajduje się ok. 12. tys nagrobków.

 

 

 

 

Czym wyróżnia się wrocławski cmentarz?
Dzięki haskali (ruch intelektualny Żydów europejskich, zapoczątkowany w Niemczech, oświeceniowy domagający się reform w duchu asymilacji) cmentarz wrocławski uzyskał nieco odmienny charakter. Dzięki temu w mocno zeuropeizowanym XIX-wiecznym Wrocławiu propagowano odrodzenie społeczności żydowskiej przez
rozwój kultury, reformę szkolnictwa i zbliżenie z narodem niemieckim.
I stąd na wielu grobach pojawiają się napisy po niemiecku oraz świeckie
symbole. Oprócz tego w drugiej połowie XIX wieku panowała moda na naśladownictwo w sztuce, stąd pomniki z tamtych czasów noszą znamiona stylów od starożytności po klasycyzm, a późniejsze również secesję czy modernizm.
Trochę historii?
Grobowce żydowskie przybierały w różnych okresach różne formy – od stosu
kamieni, poprzez pojedynczy, pobielony kamień, groby jaskiniowe i kute w
skałach po monumentalne grobowce (jakie można spotkać do dziś dnia w
Dolinie Cedronu w Jerozolimie, gdzie spoczywają Absalom i Zachariasz). Według tradycji
żydowskiej oznaczanie grobów miało służyć temu aby ustrzec kapłanów
przed nieczystością spowodowaną wejściem na teren cmentarza lub
nieumyślnym stąpaniem po ziemi w której pochowani są ludzie. Jednak tradycja żydowska ulegała wpływom otaczających kultur – greckiej i
rzymskiej. W Bet Szearim w Galilei, gdzie znajduje się ogromna
nekropolia z II-IV wieku, na ścianach pomieszczeń grobowych lub
sarkofagów obok symboli czysto żydowskich (jak menora, aaron ha-kodesz,
szofar, lulaw i etrog) występują symbole uniwersalne, używane w świecie
starożytnym (jak wieńce, ptaki, naczynia z owocami). Od XVI wieku obserwujemy rozkwit nowożytnej tradycji zdobienia macew.
Motywy plastyczne stają się ważnym, a niekiedy dominującym elementem
nagrobka. Uderza tutaj bogactwo treści symbolicznych –
nawiązań do smutku i żałoby, do śmierci i przemijania, a także symbole
związane z życiem zmarłego niosące informację na temat jego statusu
społecznego, cech osobowych, zawodu itp.

 

 

 

Na macewach wrocławskich znajdziemy i dłonie, symbolizujące potomków
arcykapłana Aarona, kapłanów, którzy pełnili służbę w Świątyni
Jerozolimskiej i udzielali w ten sposób błogosławieństwa, symbole masońskie, przedstawienia księgi (oznaczały osobę pobożną, studiującą i znającą Torę i inne pisma oraz nauczającą), złamany kwiat lub inną roślinę (na przykład drzewo lub gałąź) zgięta w połowie (informująca o śmierci nagłej, tragicznej) i  wiele innych.

 

 

 

Na cmentarzu znajdziemy też kilka naprawdę ciekawych przykładów małej architektury, szczególnie wspaniałej i zadziwiającej w przypadku stylu mauretańskiego czy egipskiego (we Wrocławiu!).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Polecam przechadzkę…
INFORMACJE PRAKTYCZNE:

adres:
Muzeum Sztuki Cmentarnej
Stary Cmentarz Żydowski, ul. Ślężna 37/39, 50-301 Wrocław

strona muzeum http://www.muzeum.miejskie.wroclaw.pl/CMS/muzeum_sztuki_cmentarnej/muzeum_sztuki_cmentarnej.html

cennik biletów:
normalny 10zł

bilet ulgowy:  7 zł
bilet grupowy: (powyżej 20 osób) 7 zł od osoby
bilet rodzinny**:  20 zł
w czwartki – wstęp wolny
oprowadzanie w języku polskim 250 zł
oprowadzanie w języku obcym 400 zł
godziny otwarcia:
 czynne: codziennie; od 10.00 do 18.00