Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego

Niewielu z Was zapewne spodziewałoby się, że przemierzając Zagłębie Dąbrowskie (o tak, nie ważcie się na terenie Sosnowca czy Czeladzi powiedzieć, że Śląsk) dowiedzie się czegoś na temat stylu wiślano – bałtyckiego w architekturze? A jednak, wystarczy zajrzeć do najstarszego miasta tego terenu, czyli Czeladzi (pierwsze wzmianki 1228 r.) na Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego, by od razu natrafić na to zagadnienie związane z nazwiskiem twórcy projektu elektrowni, niegdyś należącej do kopalni “Saturn”, a mianowicie z Józefem Piusem Dziekońskim (Warszawiakom nazwisko pewnie skojarzy się z Kościołem Św. Aleksandra na Pl. Trzech Krzyży, Łodzianom z kaplicą Scheiblera na starym cmentarzu ewangelicko – augsburskim przy Ogrodowej). Czym się charakteryzowały takowe budowle?
Budową z czerwonej cegły, fasadą o dwóch wieżach, schodkowymi szczytami oraz detalami zaczerpniętymi z architektury gotyckiej: manswerkami, łukami ostrymi i tym podobnymi. Gdyby wyobrazić sobie zestaw tych elementów razem w jednym budynku to oczywiście wyjdzie nam z tego kościół, i tak rzeczywiście, było. Styl ten stosowany był głównie w architekturze sakralnej (czasy historyzmu, szukania stylu narodowego). A o co chodzi z tą Czeladzią? Nie gawiedzią, czeladzią, ale górniczym zaułkiem naszego kraju ;)? Na szlak zabytków wbiła się ceglana budowla elektrowni, otoczona rozpadającymi się innymi pokopalnianymi budynkami, w której (a jakże, o dzięki Ci Unio, że coś udaje Ci się u nas uratować!) udało się zorganizować galerię sztuki współczesnej. W sumie można by powiedzieć, że ktoś oszalał, galeria sztuki, której prawie nikt nie rozumie, w takim miejscu! A jednak funkcjonuje. Przynajmniej póki co.
Ale wracając do Czeladzi. Końcem XIX wieku odkryto tu złoża węgla kamiennego i się zaczęło. Najpierw mały szybik, potem kolejne, większe, z osiedlami robotniczymi dookoła. Szybko interes zwęszyli tu łódzcy fabrykanci włókienniczy, m.in. Karol Scheibler i Alfred Biederman, którzy stwierdzili, że więcej zarobią posiadając własne dostawy paliwa i ich Spółka Akcyjna kupiła kopalnię “Saturn”. Sporo w nią zainwestowali, unowocześniając, powstało wiele budynków (np. w dawnej willi dyrektora dziś mieści się Muzeum Saturn). Miejsce to zostało zamordowane przez proces transformacji przełomu 1989/90. W grudniu 1996 roku wydobyto ostatnią tonę węgla. Opustoszałe hektary z budynkami niszczały kilkanaście lat, aż w 2012 uzyskano środki, by uratować chociaż jeden budynek. A tym szczęściarzem okazał się być zachowany w najlepszym stanie budynek elektrowni.
I tu wracamy do naszego Józefa Piusa Dziekońskiego. Bo to właśnie według jego projektu powstał w latach 1902-1908 budynek elektrowni. Obiekt o rzucie prostokąta, z cegły, z neogotycką wieżą, czyli wypisz wymaluj styl wiślano – bałtycki.

na Szlaku Zabytków Techniki

 

Galeria Sztuki Współczesnej Elektrownia w Czeladzi

Co tam w środku? W postindustrialnym budynku zachowało się sporo oryginalnych elementów, które zazwyczaj stanowią tło dla dziejących się tam wystaw. Możemy podejrzeć z góry i od dołu generator “Wanda” z 1903 roku, kompresor, przetwornice, pulpit sterowniczy z olbrzymimi zegarami, a także 8 – tonową suwnicę!

wnętrze
wnętrze Galeria Sztuki Współczesnej Elektrownia w Czeladzi

 

galeria sztuki współczesnej w Czeladzi

Oczywiście w budynku Galerii Sztuki Współczesnej Elektrownia oprócz sal wystawienniczych powstały również konferencyjne, multimedialne, warsztatowe, dzięki czemu budynek żyje. Wokół natomiast powstał park tematyczny i mnóstwo miejsc parkingowych. A wszystko w otoczeniu kruszejących murów pozostałych budowli górniczych …

Szlak Zabytków Techniki Śląskiego

 

czeladzkie graffiti

 

 

Czeladź

 

okolice Elektrowni w Czeladzi

Powyższe graffiti powstawały na naszych oczach, podczas Industriady 2015. Miejscowi (chyba) artyści brali udział w konkursie organizowanym przez galerię, dzięki czemu powstała wokół fajna wystawa na wolnym powietrzu 😉

INFORMACJE PRAKTYCZNE:

adres:
Galeria Sztuki Współczesnej “Elektrownia”
ul. Dehnelów 45
41-250 Czeladź

godziny otwarcia :wtorek – niedziela 9-17
strona www

Mapa postów o Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego :